کد خبر : ۳۶۱
تاریخ انتشار : ۲۰:۰۴ - ۱۸ خرداد ۱۳۹۹
بازدید از یک نمایشگاه نقاشی پس از ۲۷ سال

مهدی مرادی


این روزها بحث آموزش مجازی نقل محافل علمی است. به مدد ابزارها و روش های الکترونیکی، این کار شدنی تر شده است، با این همه نهایت آموزش ها در فضای مجازی متمرکز بر دروس نظری و تئوری است و تدریس دروس عملی و به ویژه درس های رشته ی هنر دشوار است و از آن دشوارتر آموزش ِنقاشی! نیم نگاهی به یک شیوه ی آموزشی در تدریس نقاشی آن هم نه در بستر ِفراهم ِتکنولوژی در زمانه ی کنونی، بلکه به شیوه ی مکاتبه ای در اواخر دهه ی شصت (حدود سی سال پیش) شاید بتواند راهگشای آموزش از راه دور باشد و به درک و دریافت ما از این موضوع کمک کند. نام مستعار « مهربان» و سپس «رنگین کمان» شاید برای کودکان دیروز که امروز پدر ها و مادرهای 40 ساله ای برای فرزندان شان هستند نامی آشنا باشد. مهربان و رنگین کمان دیروز که امروز عضو هیئت علمی دانشگاه است بین سال های 1367 تا 1371 افتخار معلمی کودکان را در مرکز آموزش جهاد دانشگاهی هنر دانشگاه تهران و نیز معاونت آموزشی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی داشته است.

محمدرضا سوداگر امروز 53 ساله است و استادیار گروه نقاشی در دانشکده هنر ِدانشگاه شهید چمران، اما در دوره ای که تصمیم گرفت برای بچه های روستاها و شهرهای دور و نزدیک ایران آموزش مکاتبه ای نقاشی برگزار کند دانشجوی ِسال اول نقاشی در دانشگاه هنر تهران بود. در همان سال ها که نمایشگاهی از نقاشی های همین بچه ها در دانشگاه هنر تهران به همت ایشان برگزار شده بود.

سال ها گذشته است و کودکان 7 تا 12 ساله ای که در آن روزگار، نقاشی هایشان را در پاکت گذاشتند و به نشانی حوزه هنری تهران پست کردند امروز مردان و زنانی سی و چند ساله اند. نمی دانم سیداحمد امینی، 7 ساله از رشت، ایمان قزوینیان، 8 ساله از سمنان نقاشی های خود را به خاطر می آورند؟ محسن نامدار، 9 ساله از ساری چطور؟ آیا این بچه ها هنوز نقاشی می کنند؟ من نقاشی های آنان را در کیهان بچه ها دیده ام. بی شک اهمیت پرداختن به حاشیه متن را غنی تر می کند و صداهای تازه و کم تر شنیده شده را به مرکز می کشاند. آموزش مکاتبه ای نقاشی در دوران غیاب اینترنت یکی از خلاقانه ترین کارهایی است که یک دانشجوی شیفته ی نقاشی و دلبسته ی کودکان و نوجوانان سرزمین خود می توانسته انجام دهد. در دهه ی شصت به یاد دارم که بچه ها نقاشی های شان را برای تلویزیون می فرستادند. میل به دیده شدن در وجود هر هنرمندی وجود دارد گیرم که این هنرمند کودکی کم سن و سال باشد.

این هم روایت نوشین موسوی، که درکیهان بچه های شماره ی 685 سال 1372 نوشته است: «آن روز، روز آخر نمایشگاه بود. باران شدیدی می بارید. اما با خودم عهد کرده بودم حتما به دیدن این نمایشگاه بروم. دام می خواست با این تجربه از نزدیک آشنا شوم. وقتی به نمایشگاه- که در دانشگاه هنر برگزار شده بود- رسیدم، اول از همه حرف های مسئول نمایشگاه را که به دیوار زده شده بود خواندم. بعد، حدود 200 اسم کودکان12-7 سال را خواندم که از همه جای ایران نقاشی های خود را فرستاده بودند و بعد نگاهی به نقاشی ها کردم. نقاشی هایی که در آن ها همه جور تکنیک و کار به چشم می خورد. نقاشی هایی با انواع رنگ ها مثل آبرنگ و گواش و ... تکنیک هایی از انواع محتلف مثل کولاژ و کار دستی، و از همه مهم تر موضوع هایی که از هرچیزی می توانست باشد. هریک از نقاشی ها نشان می داد که نقاش آن قبلا چه تمرین هایی انجام داده است تا توانسته چنان نقاشی ای بکشد.»

آموزش غیر حضوری، یا آموزش مکاتبه ای در دهه اول سال 1700 میلادی آغاز شده است. هنوز هم در نقاط مختلف دنیا از جمله در ایران از این شیوه آموزش برای تحصیل و یادگیری، استفاده می شود. آموزش مکاتبه ای که با نامه نگاری مدرسه یا موسسه های واجد شرایط اداره می شد و بین دانشجویان و استادان از طریق نامه نگاری ارتباط برقرار می گردید، مورد توجه دانشجویان و دانش آموزان بود. هم زمان با ایالت متحده امریکا که در زمینه آموزش از راه دور فعالیت داشت، کشورهای اورپایی دوره های آموزش را قبل از سال 1840 به صورت جزوه های خلاصه شده آغاز کرده بودند. اولین دوره آموزش از راه دور دانشگاهی که در سال 1892 تاسیس شد،بااتکابراداره پست اداره می شد.

در ایران نیز برای اولین بار در سال 1350 دانشکده ای در دانشگاه ابوریحان بیرونی برای ارائه آموزش از راه دور و به طریق «مکاتبه ای» شکل گرفت که مقدمات آن از سال 1348 به بعد فراهم آمده بود. این دانشکده که با نام دانشکده مکاتبه ای فعالیت خود را در چهار رشته تحصیلی آغاز کرده بود، به زودی در هفت رشتۀ تحصیلی شیمی- طبیعی، فیزیک-ریاضی، زبان و ادبیات فارسی ، آموزش و پرورش ابتدایی، اقتصاد و تعاون روستایی، مدیریت خدمات بانکی (مقطع فوق دیپلم)، ومدیریت خدمات فنی(مقطع فوق دیپلم) به فعالیت خود ادامه داد. این دانشکده بعداً بر تعداد دانشجویان و رشته های تحصیلی خود افزود و به دو دانشکده « علوم انسانی» و«علوم اجتماعی» تفکیک شد. آموزش از راه دور در دانشگاه ابوریحان بیرونی ، تلفیق مجموعه ای از ابزارهای آموزش حضوری وآموزش از راه دور بود. کتاب و مواد چاپی محور اصلی این ابزارها به شمار می آمد و در حقیقت اساس آموزش مکاتبه ای را تشکیل می داد. در این نظام به منظور ارائه خدمات آموزشی و سنجش آن از مواد و مطالب درسی ، کتب و مطالب مفید جنبی ، آزمون های درسی ضمن سال، مواد کمک آموزشی، کتابخانه، دفترچه های مخصوص مکاتبه با استادان برای رفع اشکالات درسی، آموزش های حضوری و امتحانات پایان نیم سال تحصیلی استفاده می شد. دانشگاه ابوریحان بیرونی در سال 1359 به کار خود خاتمه داد. این دانشگاه در خلال سال های 59-1350 در مجموع 1779 نفر در مقطع کاردانی و 1305 نفر در مقطع کارشناسی فارغ التحصیل داشته است (عظیمی،1386).

و اما سابقه آموزش نقاشی مکاتبه ای که موضوع این گزارش است به سال 1367 برمی گردد. این شیوه آموزش که بر آموزش نقاشی به کودکان متمرکز است در یک برنامه ریزی گروهی، ابتدا با حمایت جهاد دانشگاهی هنر تهران آغاز و سپس با تغییر و اصلاحات با پشنیبانی معاونت آموزش حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی( سوره) با برنامه ریزی و ساماندهی محمدرضا سوداگر تا سال 1371 ادامه داشت. در این برنامه، کودکان سراسر کشور در 8 مرحله آموزش مکاتبه ای، پس از دریافت برنامه ها، کارهای خود را به صندوق پستی ِمعرفی شده می فرستادند و در هرمرحله پاسخ هایی از مربی خود همراه با برنامه آموزشی بعدی به صورت دست نویس دریافت می کردند. این شیوه ی آموزشی که توسط روزنامه های کثیرالانتشار اطلاع رسانی می شد در روزگار خود در ایران بی نظیر بود. در نمایشگاهی که به بهانه ی آموزش نقاشی مکاتبه ای برگزار شد بیش از 700 اثر از بچه های سراسر ایران از ازنا و کازرون و خلخال گرفته تا جهرم و میناب و بروجرد نمایش داده شد. در پایان پاسخ ِ«رنگین کمان مهربان» - محمدرضا سوداگر- را به یکی از بچه ها می خوانیم:

سینا جان سلام

نقاشی های خوب تو به دست من رسیدند، از کارهای زیبای تو لذت بردم. خانه ها و درخت های خوب و باغ با صفایی کشیده بودی، آیا همیشه درختانی را که می کشی یک نوع هستند؟خانه ها چطور؟ همه سقف مثلثی دارند؟ دفعه بعد قبل از کشیدن نقاشی به اطراف خودت نگاه کن، شاید درختان دیگری با شکل و رنگ دیگری وجود داشته باشد. راستی، سقف خانه ای که در آن زندگی می کنی چه شکلی دارد؟ از بزرگ ترها که این نامه را برای تو می خوانند تشکر کن و اگر توانستی تصویر آن ها را برای من نقاشی کن و بفرست.

خدانگهدار

به امید دیدار

رنگین کمان 14/1/1370




نام:
ایمیل:
* نظر: